Executieve functies, wat zijn dat?

Je komt het steeds vaker tegen: het ontwikkelen van de  executieve functies is een belangrijk onderdeel van studiebegeleiding. Maar, wat zijn dat precies, executieve functies?

Executieve functies zijn vaardigheden die je helpen bij het uitvoeren van bepaalde taken. Bijvoorbeeld het plannen van huiswerk, op tijd beginnen met leren, geconcentreerd blijven werken en inschatten hoe veel tijd iets kost. Het gaat er om dat je kortetermijnbehoeften kunt uitstellen ten behoeve van langetermijnbehoeften. Het beschikken over deze vaardigheden blijkt een goede voorspeller te zijn voor schoolsucces en sociaal gedrag.

Executieve functies zijn te verdelen in twee categorieën. De eerste categorie zijn de denkvaardigheden. Dit zijn vaardigheden waarme je doelen kunt realiseren of oplossingen voor problemen kunt bedenken. De tweede categorie zijn vaardigheden die gaan over het sturen of aanpassen van gedrag, om zo een doel te kunnen bereiken.

Onder de denkvaardigheden worden de volgende executieve functies verstaan:

  • Planning: de vaardigheid om een plan te bedenken om een doel te bereiken en het vermogen om te beslissen waar je de aandacht op richt of niet.
  • Organisatie: de vaardigheid om zaken te ordenen volgens een bepaald plan of systeem.
  • Timemanagement: de vaardigheid om een tijdsinschatting te maken, tijd kunnen indelen en binnen een tijdslimiet kunnen werken.
  • Werkgeheugen: de vaardigheid om informatie in het geheugen te houden bij complexe taken.
  • Metacognitie: de vaardigheid om te reflecteren en evalueren op wat je hebt gedaan.

Onder de gedragsregulerende vaardigheden worden de volgende executieve functies verstaan:

  • Reactie-inhibitie: de vaardigheid om na te denken voor je iets doet.
  • Emotieregulatie: de vaardigheid om emoties te reguleren om doelen te realiseren, taken te voltooien of gedrag te controleren en te sturen.
  • Volgehouden aandacht: de vaardigheid om je aandacht vast te houden bij een situatie of taak, ondanks eventuele afleidingen.
  • Taakinitiatie: de vaardigheid om zonder uitstel aan een taak te beginnen.
  • Flexibiliteit: de vaardigheid om je gedrag aan te passen aan veranderende omstandigheden.
  • Doelgericht doorzettingsvermogen: de vaardigheid om te werken zonder afgeleid te worden.

Bronnen:
  • Inge Verstraete & Karin Nijman (2016) Handboek leren leren voor het voortgezet onderwijs: 5 krachtige leerprincipes vertaald naar de praktijk. Huizen, Pica
  • Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling SLO (http://www.slo.nl/primair/themas/jongekind/lexicon/Executievefuncties)